Bizancjum – Utracone dziedzictwo

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego nastąpił dla Europy trudny czas Ciemnych Wieków, gdzie gwałtownie zgasło światło Imperium Romanum i zaczął kształtować się nowy porządek rzeczy, oparty o doktrynę rzymskokatolicką. Zaczęły formować się nowe organizmy państwowe i nowe instytucje. Rzym jednak faktycznie nie umarł, a jego światło pojawiło się na nowo w jednym z jego byłych pięciu patriarchatów – Konstantynopolu.

Cesarstwo Bizantyjskie, kontynuator Cesarstwa Wschodniorzymskiego, okazało się być nowym światłem ze stolicą w Konstantynopolu, którego nazwa wzięła się od cesarza Konstantyna. Jednocześnie narodziła się religia greckokatolicka na której czele stał Patriarcha Konstantynopola. Wynikł z tego konflikt, którego efektem była rywalizacja patriarchaty z rzymskokatolickim papieżem.

Konstantynopol

Ale rywalizacja religijna była tylko jednym elementem. Ojcowie nowej Europy Wieków Średnich pretendowali do spadkobierców Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Począwszy od króla Franków imieniem Karol Wielki (Charlemagne), który został ogłoszony przez papieża cesarzem, idąc dalej, po rozpadzie Królestwa Franków, z trójpodziału na przyszłą Italię, Francję i Niemcy narodziła się wizja Niemiec jako nowego Rzymu – Święte Cesarstwo Narodu Niemieckiego (Holy Roman Empire). Efektem były „dwa Rzymy”, z czego Bizancjum jaśniała blaskiem, a twory zachodniego średniowiecza tkwiły w ciemnościach.

Bizancjum kojarzyło się Europejczykom z bogactwem, ogromem sztuki i niezrozumiałą kulturą. Zapewne przy tym, obie strony wzajemnie oskarżały się o herezję zważywszy na różnice w doktrynie chrześcijańskiej. Sama religia greckokatolicka dzięki wpływom bizantyjskim znalazła swoje miejsce również w dzisiejszej Rosji, Serbii czy Bułgarii.

Biorąc pod uwagę wspaniałą architekturę, ikony i inne formy sztuki, myśl wojskową, wpływy cywilizacji greckiej i sam Konstantynopol, który prócz stolicy, był jednym z największych portów handlowych, ani trochę nie dziwi opinia ludzi tamtego czasu, którzy mieli okazję obejrzeć miasto podczas podróży kupieckich, czy w czasie Wypraw Krzyżowych, dla których Konstantynopol był przystankiem przed rzuceniem się w wir walki z Arabami o panowanie w „Ziemi Świętej”.

Przy tym przybysze z zachodniej i północnej Europy najwyraźniej dobrze odnajdywali się w cesarstwie, jeśli wspomnimy o dzielnicach kupieckich Wenecjan, Genueńczyków i Pizańczyków, czy choćby oWaregowie Waregach – potomkach Wikingów, gwardii cesarskiej.

Bizancjum od samego swojego początku uwikłane było w walki z Islamem, nawet jeśli nie o panowanie w takich obszarach jak Antiochia, to by przetrwać w swoim trudnym położeniu geograficznym.

Zazdrość i bajania o bogactwie Konstantynopola wzięły górę, gdy podczas IV Wyprawy Krzyżowej chrześcijanie w pokazie miłosierdzia i poszanowania bliźniego utopili we krwi i złupili piękną stolicę (1204r.), choć celem krucjaty miała być pomoc krzyżowcom walczącym w Palestynie. Następstwem było rozbicie cesarstwa na pomniejsze państewka jak Cesarstwo Nicejskie, Despotat Epiru, Cesarstwo Łacińskie z siedzibą w Konstantynopolu i inne.

Gdy w późniejszym czasie dołożyć do tego upadającą idee krucjat, można by uznać, że był to początek końca. Zdobycie przez Mameluków Akki w 1291 roku było końcem Państwa Krzyżowców w „Ziemi Świętej”, przez co Cesarstwo Łacińskie stało się tarczą przed armiami Islamu. Osamotnione, skazane na miecz Mahometa.

Konstantynopol w 1453 roku zdobyli Turcy Osmańscy i rok ten uznaje się za kres Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Upadek miasta, prócz tego, oznaczał otwartą drogę dla inwazji Islamu na Europę, co na szczęście przekreślił w 1683 roku polski król Jan Sobieski w Bitwie pod Wiedniem.

Hagia Sophia
Hagia Sophia z dobudowanymi czterema minaretami.

Większość ziem wchodzących dawniej w skład Cesarstwa Bizantyjskiego zostały przemianowane na Imperium Osmańskie. Wspaniała, znana na całym świecie świątynia i katedra patriasza Hagia Sophia stała się meczetem. Cała zdobycz kulturowa, niezależnie czy mówimy o architekturze, malarstwie, piśmie czy tradycji, wpadła w ręce Turków. Nazwę Konstantynopol przemianowano na Stambuł, który dziś jest największym miastem Turcji.

Uważam utratę tego wspaniałego dziedzictwa za jeden z najsmutniejszych momentów w historii Białych Ludzi, podobny płomieniom w Bibliotece Aleksandryjskiej. Dawniej światło wśród ciemności Średniowiecza, dziś własność obcego etnicznie i kulturowo elementu.

Źródło: Bizancjum. Niezwykłe Dziedzictwo Średniowiecznego Imperium, Judith Herrin

polishstickerconst